«Οι γνώμες διχάζουν. Τα δεδομένα επιτρέπουν τον έλεγχο.»

Εισαγωγή

Στη σύγχρονη δημοσιογραφία, η μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων ετών δεν είναι η ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας.

Είναι η δυνατότητα να αναλύονται εκατοντάδες ή και χιλιάδες δημόσια έγγραφα, να εντοπίζονται μοτίβα και να παρουσιάζονται με τρόπο που επιτρέπει στον πολίτη να ελέγχει μόνος του τη δημόσια διοίκηση.

Ο Δήμος Αργοστολίου, όπως όλοι οι ελληνικοί δήμοι, παράγει καθημερινά ένα μεγάλο αποτύπωμα δημόσιων δεδομένων:

αποφάσεις,
συμβάσεις,
αναλήψεις υποχρέωσης,
οικονομικές δεσμεύσεις,
τεχνικά προγράμματα,
προϋπολογισμούς,
πληρωμές,
πρακτικά συνεδριάσεων.

Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν δεδομένα.

Το ερώτημα είναι αν μπορούν να μετατραπούν σε γνώση.

Οι πέντε βασικές πηγές

Μια σοβαρή δημοσιογραφική έρευνα για έναν Δήμο στηρίζεται συνήθως στις εξής δημόσιες πηγές:

1. Διαύγεια

Η βάση όλων των αποφάσεων.

Εδώ καταγράφονται:

αναλήψεις υποχρέωσης,
εγκρίσεις,
αποφάσεις Δημάρχου,
αποφάσεις Δημοτικής Επιτροπής,
αποφάσεις Δημοτικού Συμβουλίου.

2. ΚΗΜΔΗΣ

Η σημαντικότερη βάση για δημόσιες συμβάσεις.

Εδώ φαίνεται:

αντικείμενο,
ανάδοχος,
ποσό,
διαδικασία,
ημερομηνίες.

3. Προϋπολογισμοί

Δείχνουν:

τι σχεδιάστηκε,
πόσα χρήματα προβλέφθηκαν,
ποιες ήταν οι προτεραιότητες.

4. Απολογισμοί

Δείχνουν:

τι τελικά πληρώθηκε,
ποια έργα προχώρησαν,
ποια έμειναν πίσω.

5. Τεχνικό Πρόγραμμα

Η “βιτρίνα” της παραγωγής έργου.

Πώς γίνεται η ανάλυση

Η δημοσιογραφική ανάλυση δεν ξεκινά από πρόσωπα.

Ξεκινά από δεδομένα.

Παράδειγμα.

Από τη Διαύγεια εξάγονται όλες οι αποφάσεις.

Για κάθε μία καταγράφονται:

ημερομηνία,
ποσό,
αντικείμενο,
ΚΑΕ,
υπηρεσία,
είδος διαδικασίας.

Έτσι δημιουργείται μια ενιαία βάση.

Δείκτης 1

Πόσες αποφάσεις εκδίδονται κάθε μήνα;

Ο δείκτης αυτός δείχνει:

περιόδους έντονης δραστηριότητας,
περιόδους χαμηλής παραγωγής.

Δεν αποτελεί αξιολόγηση.

Αποτελεί παρατήρηση.

Δείκτης 2

Πόσες συμβάσεις υπογράφονται;

Η καταγραφή γίνεται ανά:

μήνα,
υπηρεσία,
κατηγορία έργου.

Δείκτης 3

Συνολική οικονομική αξία

Δεν εξετάζεται μόνο ο αριθμός.

Εξετάζεται:

συνολικό ύψος,
μέσο ποσό,
διάμεσος,
κατανομή.

Δείκτης 4

Κατηγορίες έργων

Οι συμβάσεις μπορούν να ταξινομηθούν:

καθαριότητα,
τεχνικά έργα,
οδοποιία,
ηλεκτροφωτισμός,
προμήθειες,
υπηρεσίες,
πολιτισμός,
πληροφορική.

Έτσι προκύπτει πού κατευθύνονται οι δημόσιοι πόροι.

Δείκτης 5

Χρονική εξέλιξη

Αυξάνονται;

Μειώνονται;

Παραμένουν σταθερές;

Η εικόνα φαίνεται μέσα από διαγράμματα.

Δείκτης 6

Ανάδοχοι

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Η εμφάνιση ενός αναδόχου σε πολλές συμβάσεις δεν σημαίνει από μόνη της εύνοια ή παρατυπία.

Η δημοσιογραφική έρευνα περιορίζεται στην καταγραφή:

πλήθος συμβάσεων,
συνολική αξία,
είδος αντικειμένου,
χρονική κατανομή.

Οποιοδήποτε συμπέρασμα απαιτεί περαιτέρω τεκμηρίωση.

Δείκτης 7

Πορεία έργων

Για κάθε μεγάλο έργο καταγράφονται:

απόφαση,
δημοπράτηση,
σύμβαση,
παρατάσεις,
παραλαβή.

Έτσι φαίνεται αν ένα έργο ολοκληρώθηκε εντός χρονοδιαγράμματος ή όχι.

Τι δεν μπορεί να αποδείξει μια βάση δεδομένων

Ακόμη και η πιο αναλυτική βάση δεν μπορεί να αποδείξει:

πρόθεση,
σκοπιμότητα,
πολιτική ευθύνη,
αθέμιτη εύνοια.

Αυτά απαιτούν επιπλέον αποδείξεις.

Τα δεδομένα μπορούν όμως να δείξουν πού αξίζει να γίνει περαιτέρω έρευνα.

Η δύναμη των ανοιχτών δεδομένων

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα αυτής της μεθοδολογίας είναι ότι μπορεί να επαναληφθεί.

Δεν αφορά μόνο έναν Δήμο.

Μπορεί να εφαρμοστεί:

σε οποιονδήποτε Δήμο,
σε οποιαδήποτε Περιφέρεια,
σε οποιοδήποτε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου.

Έτσι η αξιολόγηση γίνεται συγκρίσιμη και διαχρονική.

Συμπέρασμα

Η ουσιαστική λογοδοσία δεν ξεκινά από τις πολιτικές ανακοινώσεις.

Ξεκινά από τα δεδομένα.

Όσο πιο οργανωμένα, ανοιχτά και κατανοητά είναι τα δημόσια στοιχεία, τόσο πιο εύκολο είναι για κάθε πολίτη, δημοσιογράφο ή ερευνητή να αξιολογήσει την πορεία μιας δημοτικής αρχής.