Η υπογραφή μιας σύμβασης είναι η αρχή — όχι η απόδειξη ότι το έργο ολοκληρώθηκε

Στη δημόσια διοίκηση, η υπογραφή μιας μεγάλης σύμβασης συνήθως συνοδεύεται από ανακοινώσεις, φωτογραφίες και δηλώσεις αισιοδοξίας.

Η ημερομηνία παράδοσης σπάνια λαμβάνει την ίδια δημοσιότητα.

Ακόμη λιγότερο προβάλλονται:

• οι παρατάσεις,
• οι τροποποιήσεις του χρονοδιαγράμματος,
• οι μεταβολές του φυσικού αντικειμένου,
• οι νέες καταληκτικές ημερομηνίες,
• και οι λόγοι για τους οποίους ένα έργο δεν ολοκληρώθηκε στην αρχικά συμφωνημένη προθεσμία.

Η παράταση ενός δημόσιου έργου δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη αποτυχίας ή κακοδιαχείρισης.

Μπορεί να οφείλεται σε αρχαιολογικά ευρήματα, ακραία καιρικά φαινόμενα, καθυστερήσεις χρηματοδότησης, ανάγκη μετακίνησης δικτύων κοινής ωφέλειας, συμπληρωματικές εργασίες, ελλείψεις υλικών ή άλλες αντικειμενικές δυσκολίες.

Αυτό όμως δεν αναιρεί την υποχρέωση πλήρους λογοδοσίας.

Ο πολίτης δικαιούται να γνωρίζει:

• ποια ήταν η αρχική προθεσμία,
• ποιος ζήτησε την παράταση,
• ποια αιτιολογία επικαλέστηκε,
• πόσος επιπλέον χρόνος δόθηκε,
• ποιο όργανο την ενέκρινε,
• και αν η νέα προθεσμία τηρήθηκε.

Η πρώτη έρευνα των μεγάλων έργων του Δήμου Αργοστολίου δείχνει ότι σε ορισμένες σημαντικές συμβάσεις τα αρχικά χρονοδιαγράμματα μετακινήθηκαν, σε κάποιες περιπτώσεις περισσότερες από μία φορές.

1. Ανάπλαση της παραλιακής ζώνης: τουλάχιστον τρεις παρατάσεις

Το έργο:

«Ανάπλαση της παραλιακής ζώνης από το άγαλμα του Καββαδία έως και το Λιμεναρχείο»

αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αστικές παρεμβάσεις της περιόδου.

Η σύμβαση υπογράφηκε στις 11 Ιουλίου 2023, με ανάδοχο την ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ Α.Τ.Ε. και συμβατική αξία 1.169.999,99 ευρώ χωρίς ΦΠΑ.

Από τα δημόσια έγγραφα του Δήμου προκύπτει ότι το έργο δεν παρέμεινε στο αρχικό του χρονοδιάγραμμα.

Στην πρόσκληση της 56ης τακτικής συνεδρίασης της Δημοτικής Επιτροπής, στις 29 Οκτωβρίου 2024, περιλαμβανόταν θέμα για:

«2η παράταση εργασιών» του συγκεκριμένου έργου.

Αυτό σημαίνει ότι μέχρι τον Οκτώβριο του 2024 είχε ήδη προηγηθεί τουλάχιστον μία πρώτη παράταση.

Η συνέχεια είναι ακόμη πιο σαφής.

Στην πρόσκληση της 12ης συνεδρίασης της Δημοτικής Επιτροπής, τον Μάρτιο του 2025, περιλαμβανόταν εισήγηση για:

«3η παράταση εργασιών εντός οριακής προθεσμίας για την αποπεράτωση του έργου».

Η διατύπωση «εντός οριακής προθεσμίας» έχει ιδιαίτερη σημασία.

Δεν πρόκειται απλώς για μία μικρή τεχνική μετατόπιση. Δείχνει ότι το έργο είχε φτάσει σε στάδιο όπου η διοίκηση ζητούσε πρόσθετο χρόνο μέσα στα ανώτατα χρονικά όρια που επιτρέπει το συμβατικό πλαίσιο.

Από τα έγγραφα που εντοπίστηκαν επιβεβαιώνονται τουλάχιστον:

• μία πρώτη παράταση πριν από τον Οκτώβριο του 2024,
• μία δεύτερη παράταση που εξετάστηκε τον Οκτώβριο του 2024,
• μία τρίτη παράταση που εξετάστηκε τον Μάρτιο του 2025.

Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια ακριβώς ήταν η αρχική και οι διαδοχικές νέες ημερομηνίες ολοκλήρωσης.

Οι προσκλήσεις συνεδριάσεων αποδεικνύουν ότι οι παρατάσεις τέθηκαν προς έγκριση, αλλά δεν περιλαμβάνουν πάντοτε ολόκληρη την τεχνική αιτιολογία ή την ακριβή διάρκεια που τελικά εγκρίθηκε.

Για να υπάρξει πλήρης εικόνα, πρέπει να δημοσιοποιηθούν συγκεντρωτικά:

1. Η αρχική συμβατική προθεσμία.
2. Η ημερομηνία της πρώτης παράτασης.
3. Η νέα προθεσμία μετά τη δεύτερη.
4. Η νέα καταληκτική ημερομηνία μετά την τρίτη.
5. Η αιτιολογική έκθεση της Τεχνικής Υπηρεσίας.
6. Το ποσοστό ολοκλήρωσης του έργου κατά την ημερομηνία κάθε αιτήματος.
7. Το αν οι καθυστερήσεις κρίθηκαν ότι οφείλονταν στον ανάδοχο ή σε αντικειμενικούς λόγους.

Τρεις παρατάσεις σε ένα έργο τέτοιου μεγέθους δεν αποδεικνύουν παρατυπία.

Αποτελούν όμως ισχυρό δείκτη ότι το αρχικό χρονοδιάγραμμα δεν ήταν επαρκές ή ότι προέκυψαν σοβαρές δυσκολίες που πρέπει να εξηγηθούν δημόσια και αναλυτικά.

2. Ανάπλαση πλατειών, πεζοδρόμων και κεντρικής αγοράς: από τους 16 μήνες στις συνεχείς τροποποιήσεις

Η σύμβαση για την:

«Ανάπλαση και αναβάθμιση δικτύου πλατειών, πεζοδρόμων και κεντρικής αγοράς πόλεως Αργοστολίου»

υπογράφηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2023.

Το συμβατικό ποσό ανερχόταν σε 4.440.074,32 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και το αρχικό χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για τη σύμβαση, ήταν δεκαέξι μήνες.

Με βάση αυτή τη διάρκεια, η αρχική ολοκλήρωση τοποθετούνταν περίπου στα μέσα Ιουνίου 2024. Το ίδιο χρονοδιάγραμμα έχει αναφερθεί και σε τοπικά δημοσιεύματα που παρακολουθούσαν την εξέλιξη του έργου.

Τα επίσημα έγγραφα του Υπουργείου Πολιτισμού δείχνουν ότι η πορεία του έργου ήταν πιο σύνθετη.

Στις 25 Ιουνίου 2024, η Δημοτική Επιτροπή εξέτασε αίτημα παράτασης εργασιών για το συγκεκριμένο έργο. Το σχετικό απόσπασμα πρακτικού αναφέρεται σε μεταγενέστερη απόφαση της Εφορείας Αρχαιοτήτων.

Τον Νοέμβριο του 2024, η Δημοτική Επιτροπή εξέτασε επίσης αίτημα για:

• τροποποίηση φυσικού αντικειμένου,
• τροποποίηση οικονομικού αντικειμένου,
• τροποποίηση χρονοδιαγράμματος.

Η ίδια επίσημη απόφαση καταγράφει ότι ακολούθησε τροποποιημένο Τεχνικό Δελτίο Πράξης και αίτημα μεταβολής της χρηματοδότησης προς την αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Εσωτερικών.

Παράλληλα, το αρχαιολογικό υποέργο που συνδέεται με την ανάπλαση υπέστη σειρά τροποποιήσεων και παρατάσεων.

Τα έγγραφα του Υπουργείου Πολιτισμού αναφέρουν:

• πρώτη παράταση του προσωπικού αρχαιολογικής επίβλεψης τον Δεκέμβριο του 2023,
• δεύτερη παράταση τον Ιούνιο του 2024,
• τρίτη παράταση τον Οκτώβριο του 2024,
• τέταρτη παράταση τον Νοέμβριο του 2024,
• περαιτέρω τροποποιήσεις και παρατάσεις μέσα στο 2025 και στο 2026.

Χρειάζεται εδώ μία σαφής διάκριση.

Οι παρατάσεις του προσωπικού της αρχαιολογικής επίβλεψης δεν ταυτίζονται αυτομάτως με παράταση της βασικής εργολαβικής σύμβασης.

Αποδεικνύουν όμως ότι οι αρχαιολογικές εργασίες και η υποστήριξη του έργου συνεχίστηκαν για διάστημα σημαντικά μεγαλύτερο από το αρχικά προβλεπόμενο.

Επιπλέον, η ύπαρξη έξι τουλάχιστον τροποποιήσεων της υπουργικής απόφασης για το αρχαιολογικό υποέργο μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026 δείχνει ότι το συνολικό διοικητικό και τεχνικό αντικείμενο παρέμενε ενεργό και μεταβαλλόμενο για σχεδόν τρία χρόνια μετά την υπογραφή της κύριας σύμβασης.

Τα κρίσιμα ερωτήματα είναι:

• Ποια ήταν η επίσημη νέα προθεσμία της κύριας σύμβασης μετά την απόφαση του Ιουνίου 2024;
• Πόση επιπλέον διάρκεια εγκρίθηκε;
• Ποιο φυσικό αντικείμενο μεταβλήθηκε τον Νοέμβριο του 2024;
• Αυξήθηκε ή μειώθηκε το οικονομικό αντικείμενο;
• Ποιες εργασίες επηρεάστηκαν από την αρχαιολογική επίβλεψη;
• Πότε θεωρήθηκε το έργο ουσιαστικά ολοκληρωμένο;
• Έχει εκδοθεί πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής;

Η επίσημη τεκμηρίωση επιβεβαιώνει ότι το έργο δεν ακολούθησε απαράλλακτο το αρχικό δεκαεξάμηνο χρονοδιάγραμμα.

Δεν επιτρέπει όμως, χωρίς τα πλήρη πρακτικά της Δημοτικής Επιτροπής και την τελική απόφαση παράτασης, να αποδοθεί αυθαίρετα ολόκληρη η καθυστέρηση σε μία συγκεκριμένη αιτία ή σε έναν συγκεκριμένο φορέα.

3. Αντικατάσταση αμιαντοσωλήνων: αρχικός ορίζοντας ενός έτους και ανοιχτά ερωτήματα για την ολοκλήρωση

Η σύμβαση για την:

«Αντικατάσταση αμιαντοσωλήνων δημοτικών ενοτήτων Δήμου Αργοστολίου»

υπογράφηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2023, με συμβατική αξία 4.110.914,79 ευρώ χωρίς ΦΠΑ.

Σε δημόσια δημοσιεύματα που αναφέρονται στα στοιχεία της σύμβασης, η αρχική διάρκεια παρουσιάζεται ως δώδεκα μήνες, με προβλεπόμενη ολοκλήρωση στις 7 Φεβρουαρίου 2024.

Μεταγενέστερα δημοσιεύματα ανέφεραν ότι το έργο δεν είχε ολοκληρωθεί στην αρχική ημερομηνία και ότι υπήρχε ζήτημα συνέχισης ή ολοκλήρωσης των εργασιών. Οι αναφορές αυτές προέρχονται από τοπική δημοσιογραφική κριτική και όχι από τελικό επίσημο απολογισμό του έργου.

Η Διαύγεια εμφανίζει αποφάσεις και εγγραφές σχετικές με το έργο και τον ανάδοχο, χωρίς όμως το διαθέσιμο αποτέλεσμα αναζήτησης να παρουσιάζει καθαρά σε μία ενιαία εγγραφή:

• την εγκεκριμένη παράταση,
• τη νέα καταληκτική ημερομηνία,
• και την πλήρη αιτιολογία.

Αυτό είναι από μόνο του ένα πρόβλημα δημοσιογραφικής προσβασιμότητας.

Για ένα έργο άνω των τεσσάρων εκατομμυρίων ευρώ, ο πολίτης θα έπρεπε να μπορεί εύκολα να εντοπίσει:

• την ημερομηνία έναρξης,
• την αρχική προθεσμία,
• όλες τις εγκεκριμένες παρατάσεις,
• το ποσοστό φυσικής ολοκλήρωσης,
• την κατάσταση της εργολαβίας,
• και το τι συνέβη σε περίπτωση αδυναμίας ή καθυστέρησης του αρχικού αναδόχου.

Η έρευνα δεν μπορεί ακόμη να κατατάξει με βεβαιότητα το έργο ως «παραταθέν» με συγκεκριμένη νέα ημερομηνία, επειδή δεν εντοπίστηκε το πλήρες επίσημο έγγραφο της παράτασης.

Μπορεί όμως να καταγράψει ότι:

• η αρχική συμβατική διάρκεια ήταν περιορισμένη,
• η προβλεπόμενη ημερομηνία είχε παρέλθει,
• δημόσιες πηγές ανέφεραν ότι το έργο δεν είχε ολοκληρωθεί,
• και δεν υπάρχει εύκολα προσβάσιμος συγκεντρωτικός απολογισμός που να εξηγεί την τελική εξέλιξή του.

4. Το έξυπνο σύστημα ελέγχου του δικτύου ύδρευσης: παράταση ενός έτους

Στο πλαίσιο του ευρύτερου έργου βελτίωσης των υποδομών ύδρευσης περιλαμβάνεται η προμήθεια:

«Έξυπνο Σύστημα Αυτόματου Ελέγχου και Διαχείρισης του Δικτύου Ύδρευσης Δήμου Αργοστολίου».

Το έργο είχε δημοσιευμένο προϋπολογισμό 3.719.848,72 ευρώ.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για τη σύμβαση, αυτή υπογράφηκε στις 29 Ιουνίου 2023 και είχε αρχική διάρκεια δώδεκα μηνών, δηλαδή έως τις 29 Ιουνίου 2024.

Η ίδια πηγή αναφέρει ότι εγκρίθηκε παράταση ενός έτους, μεταφέροντας τη νέα ημερομηνία ολοκλήρωσης στις 29 Ιουνίου 2025.

Η παράταση αυτή είναι σημαντική, διότι διπλασίασε ουσιαστικά τον αρχικό χρόνο υλοποίησης.

Η ύπαρξη μιας ετήσιας παράτασης δεν αποδεικνύει ότι το έργο απέτυχε. Απαιτεί όμως σαφή εξήγηση:

• Ποιο τμήμα της προμήθειας καθυστέρησε;
• Αφορούσε εξοπλισμό, εγκατάσταση, τηλεμετρία, λογισμικό ή διασύνδεση;
• Υπήρχαν καθυστερήσεις στην παράδοση υλικών;
• Χρειάστηκαν αλλαγές στα σημεία εγκατάστασης;
• Υπήρξαν προβλήματα με τις υφιστάμενες υποδομές;
• Παραδόθηκε τελικά το σύστημα έως τον Ιούνιο του 2025;
• Είναι σήμερα πλήρως λειτουργικό και ποια μείωση διαρροών έχει καταγράψει;

Ένα «έξυπνο» σύστημα δεν αξιολογείται μόνο από την εγκατάστασή του.

Αξιολογείται από μετρήσιμα αποτελέσματα:

• πόσες διαρροές εντοπίστηκαν,
• πόσο νερό εξοικονομήθηκε,
• πόσο μειώθηκαν οι βλάβες,
• πόσο γρήγορα ανταποκρίνεται πλέον η υπηρεσία.

Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η ολοκλήρωση της σύμβασης δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με επιτυχία του έργου.

5. Αγροτική οδοποιία: εξάμηνη αρχική διάρκεια και ελλιπής δημόσια εικόνα

Το έργο:

«Αγροτική οδοποιία Δήμου Αργοστολίου»

είχε ενταχθεί στο πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» με προϋπολογισμό περίπου 1,01 εκατομμύρια ευρώ.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, η σύμβαση υπογράφηκε την 1η Μαρτίου 2022 και είχε αρχική διάρκεια έξι μηνών, μέχρι τις 31 Αυγούστου 2022.

Η ίδια δημοσιογραφική καταγραφή υποστήριζε ότι το έργο δεν είχε ολοκληρωθεί μέσα στην αρχική προθεσμία και ότι δεν ήταν σαφής η πορεία του.

Επειδή η συγκεκριμένη αναφορά δεν αποτελεί επίσημη απόφαση παράτασης, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη της για να προσδιοριστεί:

• αν πράγματι δόθηκε παράταση,
• για πόσο,
• με ποια αιτιολογία,
• και πότε ολοκληρώθηκε.

Αποκαλύπτει όμως το ίδιο επαναλαμβανόμενο πρόβλημα:

Η ανακοίνωση υπογραφής μιας σύμβασης είναι εύκολα προσβάσιμη.

Η τελική εξέλιξη του έργου όχι πάντοτε.

Για να κλείσει ερευνητικά η υπόθεση απαιτούνται:

• το συμφωνητικό,
• η αρχική προθεσμία,
• η απόφαση παράτασης, αν υπήρξε,
• το πρωτόκολλο παραλαβής,
• ο τελικός πίνακας των δρόμων που κατασκευάστηκαν.

Τι δείχνει ο προσωρινός πίνακας παρατάσεων

Ο πίνακας δεν αποτελεί τελικό μητρώο.

Ξεχωρίζει σκόπιμα:

• όσα επιβεβαιώνονται από επίσημα έγγραφα,
• όσα αναφέρονται σε δημοσιεύματα,
• και όσα παραμένουν υπό διερεύνηση.

Η παράταση δεν είναι το μόνο ζήτημα

Ένα έργο μπορεί να πάρει παράταση και τελικά να παραδοθεί σωστά.

Μπορεί επίσης να ολοκληρωθεί εμπρόθεσμα αλλά να παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα ποιότητας.

Για αυτό η αξιολόγηση πρέπει να συνδυάζει τέσσερις δείκτες:

1. Χρόνος

Πόσο διήρκεσε πραγματικά σε σχέση με την αρχική σύμβαση;

2. Κόστος

Παρέμεινε το οικονομικό αντικείμενο σταθερό ή μεταβλήθηκε;

3. Φυσικό αντικείμενο

Παραδόθηκε όλο όσα είχαν προβλεφθεί;

4. Ποιότητα και λειτουργικότητα

Το έργο λειτουργεί και εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο χρηματοδοτήθηκε;

Χωρίς αυτά τα τέσσερα στοιχεία, ένας Δήμος μπορεί να παρουσιάζει ένα έργο ως «ολοκληρωμένο», ενώ ο πολίτης δεν γνωρίζει:

• πόσο καθυστέρησε,
• πόσο κόστισε τελικά,
• τι αφαιρέθηκε ή προστέθηκε,
• και αν το αποτέλεσμα ανταποκρίνεται στη μελέτη.

Οι απαντήσεις που πρέπει να δίνονται αυτόματα

Για κάθε έργο αξίας άνω των 500.000 ευρώ, ο Δήμος θα μπορούσε να δημοσιεύει μία απλή ψηφιακή καρτέλα με:

• αρχικό προϋπολογισμό,
• συμβατικό ποσό,
• ημερομηνία υπογραφής,
• αρχική ημερομηνία ολοκλήρωσης,
• ανάδοχο,
• ποσοστό προόδου,
• όλες τις παρατάσεις,
• αιτιολογία κάθε παράτασης,
• τελική ημερομηνία,
• τελικό ποσό,
• πρωτόκολλο παραλαβής.

Αυτό θα εξάλειφε μεγάλο μέρος της πολιτικής καχυποψίας.

Ο πολίτης δεν θα χρειαζόταν να αναζητά αποσπασματικά προσκλήσεις συνεδριάσεων, αποφάσεις στη Διαύγεια, έγγραφα υπουργείων και δημοσιεύματα τοπικών ιστοσελίδων.

Θα έβλεπε όλη τη διαδρομή του έργου σε μία σελίδα.

Η πρώτη χαρτογράφηση των παρατάσεων δείχνει ότι σημαντικά έργα του Δήμου Αργοστολίου δεν ολοκληρώθηκαν ακριβώς μέσα στα αρχικά τους χρονοδιαγράμματα ή χρειάστηκαν μεταγενέστερες τροποποιήσεις.

Η ανάπλαση της παραλιακής ζώνης έφτασε τουλάχιστον σε τρίτη παράταση.

Η ανάπλαση πλατειών, πεζοδρόμων και κεντρικής αγοράς συνδέθηκε με αίτημα παράτασης, μεταβολή χρονοδιαγράμματος και πολλαπλές τροποποιήσεις του αρχαιολογικού υποέργου.

Το έξυπνο σύστημα διαχείρισης του δικτύου ύδρευσης φέρεται να έλαβε παράταση ενός ολόκληρου έτους.

Για την αντικατάσταση αμιαντοσωλήνων και την αγροτική οδοποιία, η δημόσια εικόνα παραμένει ελλιπής χωρίς συγκεντρωτική παρουσίαση των επίσημων αποφάσεων και της τελικής κατάστασης.

Κανένα από αυτά δεν αποτελεί αυτομάτως απόδειξη κακοδιαχείρισης.

Αποτελεί όμως απόδειξη ότι η ανακοίνωση της υπογραφής δεν αρκεί.

Η πραγματική λογοδοσία αρχίζει από τη στιγμή που λήγει η αρχική προθεσμία.

Τότε πρέπει να απαντηθούν τα δύσκολα ερωτήματα:

Γιατί δεν ολοκληρώθηκε; Ποιος ευθύνεται; Πόσος χρόνος δόθηκε ακόμη; Άλλαξε το κόστος; Και πότε παραδόθηκε τελικά στον πολίτη αυτό για το οποίο δεσμεύθηκαν δημόσια χρήματα;

Μέχρι να υπάρχουν αυτές οι απαντήσεις συγκεντρωμένες και δημόσια προσβάσιμες, κάθε πανηγυρική ανακοίνωση υπογραφής μιας σύμβασης θα λέει μόνο τη μισή ιστορία.