Όταν η πολιτική φωνάζει, τα έγγραφα μιλούν
Στην τοπική αυτοδιοίκηση η πραγματική εικόνα δεν βρίσκεται ούτε στις συνεντεύξεις ούτε στις ανακοινώσεις.
Βρίσκεται στα δημόσια έγγραφα.
Στη Διαύγεια.
Στο ΚΗΜΔΗΣ.
Στους προϋπολογισμούς.
Στις αποφάσεις της Δημοτικής Επιτροπής.
Στις αναμορφώσεις των οικονομικών στοιχείων.
Και κυρίως, στο κατά πόσο όλα αυτά είναι εύκολα προσβάσιμα και κατανοητά για τον πολίτη.
Η παρούσα έρευνα δεν επιχειρεί να αποδώσει ευθύνες. Επιχειρεί να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα:
Μπορεί ένας δημότης να παρακολουθήσει εύκολα πού πηγαίνουν τα χρήματά του;
Πρώτη διαπίστωση
Ο Δήμος Αργοστολίου δημοσιεύει σημαντικό όγκο αποφάσεων στη Διαύγεια, όπως υποχρεούται από τη νομοθεσία. Παράλληλα, στην επίσημη ιστοσελίδα του υπάρχουν ενότητες με:
- εκτέλεση προϋπολογισμού,
- ανακεφαλαιώσεις,
- αποφάσεις Δημοτικού Συμβουλίου,
- αποφάσεις Δημοτικής Επιτροπής,
- αποφάσεις Δημάρχου.
Αυτό αποτελεί θετικό στοιχείο.
Η ύπαρξη όμως των εγγράφων δεν σημαίνει αυτομάτως και ουσιαστική διαφάνεια.
Γιατί;
Διότι τα περισσότερα δημοσιεύονται σε μορφή που δύσκολα μπορεί να κατανοήσει ένας μέσος πολίτης.
Το πρόβλημα δεν είναι η δημοσίευση.
Είναι η αναγνωσιμότητα.
Ο μέσος δημότης που θέλει να δει:
- πόσα χρήματα ξοδεύτηκαν,
- ποιο έργο πληρώθηκε,
- ποιος το ανέλαβε,
- ποιο ήταν το χρονοδιάγραμμα,
θα πρέπει να ψάξει ανάμεσα σε εκατοντάδες αποφάσεις.
Να ανοίξει PDF.
Να διαβάσει λογιστικούς κωδικούς.
Να γνωρίζει ΚΑΕ.
Να ξέρει τι σημαίνει κάθε οικονομικός όρος.
Τυπικά υπάρχει διαφάνεια.
Ουσιαστικά όμως η πληροφορία παραμένει δύσκολα αξιοποιήσιμη.
Οι προϋπολογισμοί δείχνουν μόνο την πρόθεση
Στην ιστοσελίδα του Δήμου υπάρχουν στοιχεία εκτέλεσης προϋπολογισμού καθώς και πίνακες ανακεφαλαίωσης.
Ο προϋπολογισμός όμως δεν αποδεικνύει από μόνος του ότι ένα έργο ολοκληρώθηκε ή ότι πέτυχε.
Δείχνει:
- τι είχε προγραμματιστεί,
- ποιες πιστώσεις εγκρίθηκαν,
- ποια ποσά προβλέφθηκαν.
Η ουσιαστική αξιολόγηση απαιτεί σύγκριση με:
- φυσικό αντικείμενο,
- ποσοστό υλοποίησης,
- τελικές πληρωμές,
- παραλαβές έργων.
Εδώ βρίσκεται το πρώτο μεγάλο ερευνητικό κενό.
Οι απευθείας αναθέσεις
Ένα από τα πιο συχνά θέματα της δημόσιας αντιπαράθεσης είναι οι απευθείας αναθέσεις.
Η ίδια η διαδικασία δεν είναι παράνομη. Προβλέπεται από τον νόμο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και μέχρι ορισμένα οικονομικά όρια.
Στα δημόσια δεδομένα εντοπίζονται προσκλήσεις και διαδικασίες που βασίζονται στις σχετικές διατάξεις του ν. 4412/2016 για δημόσιες συμβάσεις.
Το πραγματικό δημοσιογραφικό ερώτημα δεν είναι:
«Υπάρχουν απευθείας αναθέσεις;»
Αυτό είναι αναμενόμενο σε όλους τους δήμους.
Το σωστό ερώτημα είναι:
- Πόσες έγιναν συνολικά;
- Ποια ήταν η συνολική αξία τους;
- Πόσοι διαφορετικοί ανάδοχοι συμμετείχαν;
- Υπάρχουν επαναλαμβανόμενες αναθέσεις στους ίδιους αναδόχους;
- Σε ποιους τομείς χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο;
Αυτά τα στοιχεία μπορούν να εξαχθούν μόνο με συστηματική επεξεργασία των αναρτήσεων της Διαύγειας και του ΚΗΜΔΗΣ.
Τι λείπει
Ο Δήμος δημοσιεύει τα απαιτούμενα έγγραφα.
Δεν εντοπίστηκε όμως μια συγκεντρωτική, εύληπτη παρουσίαση που να επιτρέπει στον πολίτη να δει με μια ματιά:
- όλες τις συμβάσεις ανά έτος,
- το συνολικό ύψος τους,
- την πορεία υλοποίησης των έργων,
- δείκτες απόδοσης,
- αποκλίσεις από τον αρχικό σχεδιασμό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα στοιχεία αποκρύπτονται.
Σημαίνει όμως ότι απαιτείται σημαντικός χρόνος και εξειδικευμένη γνώση για να αξιοποιηθούν.
Η λογοδοσία δεν είναι μόνο νομική
Ένας Δήμος μπορεί να τηρεί πλήρως τις υποχρεώσεις δημοσίευσης και ταυτόχρονα ο πολίτης να δυσκολεύεται να καταλάβει πώς δαπανήθηκαν τα χρήματά του.
Η σύγχρονη διοίκηση δεν κρίνεται μόνο από τη συμμόρφωση με τον νόμο.
Κρίνεται και από το κατά πόσο κάνει την πληροφορία κατανοητή.
Ένας ετήσιος απολογισμός με απλή γλώσσα, διαγράμματα, πορεία έργων και βασικούς οικονομικούς δείκτες θα ενίσχυε ουσιαστικά τη δημόσια λογοδοσία.
Τι θα εξεταστεί στη συνέχεια
Η παρούσα έρευνα δεν καταλήγει σε συμπέρασμα περί κακής ή καλής διαχείρισης. Από τα δημόσια στοιχεία προκύπτει ότι υπάρχει θεσμική δημοσίευση αποφάσεων και οικονομικών εγγράφων.
Ωστόσο, προκύπτουν και συγκεκριμένα ερευνητικά ερωτήματα που αξίζει να εξεταστούν στα επόμενα μέρη της σειράς:
- Πόσες απευθείας αναθέσεις πραγματοποιήθηκαν ανά έτος και ποια είναι η συνολική οικονομική τους αξία;
- Ποιοι ανάδοχοι εμφανίζονται συχνότερα και για ποια αντικείμενα;
- Ποια έργα ολοκληρώθηκαν εντός χρονοδιαγράμματος και ποια παρουσίασαν καθυστερήσεις;
- Πώς εξελίχθηκε η εκτέλεση του προϋπολογισμού σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό;
- Ποιες δημόσιες καταγγελίες της αντιπολίτευσης μπορούν να διασταυρωθούν με επίσημα οικονομικά δεδομένα και ποιες όχι;
Συμπέρασμα
Η εικόνα που προκύπτει από το πρώτο στάδιο της έρευνας είναι ότι η θεσμική διαφάνεια υπάρχει, καθώς οι αποφάσεις και τα βασικά οικονομικά στοιχεία δημοσιεύονται.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο αν τα στοιχεία υπάρχουν. Είναι αν είναι εύκολα προσβάσιμα, συγκρίσιμα και κατανοητά, ώστε κάθε δημότης να μπορεί να αξιολογήσει μόνος του την αποτελεσματικότητα της διοίκησης.
Στο επόμενο μέρος θα εξεταστούν συγκεκριμένες δημόσιες δηλώσεις της δημοτικής αρχής και της αντιπολίτευσης και θα συγκριθούν με τα επίσημα διαθέσιμα δεδομένα, ώστε να φανεί ποιοι ισχυρισμοί επιβεβαιώνονται, ποιοι παραμένουν αναπόδεικτοι και ποια ερωτήματα εξακολουθούν να ζητούν απαντήσεις.