Στην τοπική αυτοδιοίκηση, οι πολίτες ψηφίζουν πρόσωπα, προγράμματα και ομάδες. Περιμένουν μια καθαρή εντολή και μια διοίκηση που θα λειτουργήσει με συγκεκριμένες αρχές. Όμως πολλές φορές, μετά τις εκλογές, αρχίζει ένα διαφορετικό έργο: το έργο των ισορροπιών, των συνεννοήσεων, των μετακινήσεων και των πολιτικών συμβιβασμών.
Και στο Αργοστόλι, γύρω από τη διοίκηση του Θεόφιλου Μιχαλάτου, το ερώτημα που επανέρχεται ολοένα συχνότερα είναι απλό αλλά βαρύ:
Ποιος διοικεί πραγματικά τον Δήμο;
Ο εκλεγμένος δήμαρχος με το πρόγραμμα που παρουσιάστηκε στους δημότες ή ένα σύστημα σχέσεων, συμμαχιών και εσωτερικών ισορροπιών που διαμορφώθηκε στην πορεία;
Η διοίκηση δεν κρίνεται μόνο από έργα
Συχνά η δημόσια συζήτηση περιορίζεται σε έργα, παρεμβάσεις και καθημερινότητα. Όμως εξίσου κρίσιμο είναι πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Ποιοι επηρεάζουν;
Ποιοι έχουν πρόσβαση;
Ποιοι ακούγονται περισσότερο;
Ποιοι εμφανίζονται ξαφνικά σε ρόλους βαρύτητας;
Ποιοι απομακρύνονται σιωπηλά;
Αυτά δεν είναι κουτσομπολιό. Είναι ζητήματα πολιτικής λειτουργίας.
Γιατί ένας Δήμος δεν είναι μόνο τεχνικές υπηρεσίες και εργολαβίες. Είναι και σύστημα εξουσίας.
Από την εντολή του πολίτη στις εσωτερικές διευθετήσεις
Κάθε δημοτική αρχή χρειάζεται συνεργασίες. Αυτό είναι φυσιολογικό. Καμία διοίκηση δεν λειτουργεί σε κενό.
Όταν όμως οι συνεργασίες μοιάζουν να μετατρέπονται σε διαρκές παζλ ισορροπιών, τότε γεννιέται η απορία:
Η πόλη διοικείται με σχέδιο ή με συμβιβασμούς της στιγμής;
Όταν σημαντικές αποφάσεις φαίνεται να εξαρτώνται από εσωτερικές ισορροπίες, προσωπικές σχέσεις ή ανάγκη διατήρησης πλειοψηφιών, τότε η ουσία περνά σε δεύτερο πλάνο.
Και αυτό το καταλαβαίνει η κοινωνία πολύ γρηγορότερα απ’ όσο νομίζουν πολλοί.
Οι “μεταγραφές” και το πολιτικό μήνυμα
Στην αυτοδιοίκηση βλέπουμε συχνά μετακινήσεις προσώπων, νέες συνεργασίες, προσχωρήσεις, αλλαγές στάσης. Είναι θεμιτές όταν εξηγούνται καθαρά και υπηρετούν μια δημόσια στρατηγική.
Όταν όμως μοιάζουν απλώς με κινήσεις επιβίωσης ή ενίσχυσης μηχανισμού, στέλνουν άλλο μήνυμα:
Ότι η προτεραιότητα δεν είναι η πόλη, αλλά η διατήρηση ελέγχου.
Ο πολίτης μπορεί να μην παρακολουθεί κάθε παρασκήνιο. Νιώθει όμως πότε κάτι γίνεται από ανάγκη και πότε από αρχή.
Και αυτή η αίσθηση επηρεάζει βαθιά την εμπιστοσύνη.
Ποιοι αποφασίζουν πίσω από κλειστές πόρτες;
Σε κάθε τοπική κοινωνία υπάρχουν κύκλοι επιρροής. Επιχειρηματικά ενδιαφέροντα, παράγοντες, πρόσωπα με πρόσβαση, παλαιά δίκτυα.
Δεν είναι παράνομο να υπάρχουν απόψεις και πιέσεις. Είναι αναμενόμενο.
Το πολιτικό ερώτημα είναι άλλο:
Η τελική πυξίδα είναι το δημόσιο συμφέρον ή οι ισορροπίες με όσους έχουν φωνή;
Όταν οι πολίτες νιώθουν ότι κάποιοι ακούγονται περισσότερο από τους ίδιους, τότε μεγαλώνει η απόσταση από τη δημοτική αρχή.
Και όταν μεγαλώνει αυτή η απόσταση, έρχεται η φθορά.
Η σιωπή τρέφει την καχυποψία
Πολλές διοικήσεις θεωρούν ότι δεν χρειάζεται να εξηγούν εσωτερικές επιλογές. Ότι οι πολίτες ενδιαφέρονται μόνο για το αποτέλεσμα.
Λάθος.
Οι πολίτες ενδιαφέρονται και για τη διαδρομή. Θέλουν να ξέρουν γιατί επιλέγονται συγκεκριμένα πρόσωπα, γιατί κάποιοι αναβαθμίζονται, γιατί άλλοι παραγκωνίζονται, γιατί γίνονται αλλαγές.
Όταν δεν δίνονται απαντήσεις, το κενό γεμίζει με φήμες.
Και η φήμη είναι πάντα πιο σκληρή από την πραγματικότητα.
Διοίκηση προσώπων ή διοίκηση θεσμών;
Ένας ώριμος Δήμος λειτουργεί με κανόνες, διαδικασίες και θεσμούς.
Όχι με τηλεφωνήματα.
Όχι με προσωπικές χάρες.
Όχι με άτυπα κέντρα βάρους.
Όχι με “ρώτα ποιος το είπε”.
Η μεγάλη πρόκληση για κάθε δήμαρχο είναι να αποδείξει ότι ο Δήμος δεν είναι προσωπικό σύστημα εξουσίας αλλά θεσμικός οργανισμός.
Αν δεν το πετύχει, όσα έργα κι αν κάνει, η εικόνα μένει προβληματική.
Το τίμημα των συνεχών ισορροπιών
Όταν μια διοίκηση ξοδεύει πολιτική ενέργεια για να κρατά ισορροπίες, χάνει ενέργεια από τα πραγματικά ζητήματα:
- έργα,
- υπηρεσίες,
- σχεδιασμό,
- καθημερινότητα,
- λογοδοσία.
Και τότε η πόλη το πληρώνει.
Γιατί η πολιτική σταθερότητα που δεν παράγει αποτέλεσμα είναι απλώς παράταση χρόνου.
Οι δημότες θέλουν καθαρότητα
Ο πολίτης δεν απαιτεί ομοφωνία ούτε τέλεια ομάδα. Θέλει όμως:
- καθαρές αποφάσεις,
- καθαρούς ρόλους,
- καθαρές ευθύνες,
- καθαρό κέντρο λήψης αποφάσεων.
Θέλει να ξέρει ποιος αποφασίζει και ποιος λογοδοτεί.
Αν αυτό θολώνει, θολώνει και η σχέση εμπιστοσύνης.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό
Ο Θεόφιλος Μιχαλάτος έχει εκλεγεί για να διοικήσει. Αυτό δεν αμφισβητείται.
Όμως η πολιτική συζήτηση σήμερα αφορά κάτι βαθύτερο:
Διοικεί με όρους θεσμικής καθαρότητας και στρατηγικής ή με όρους διαρκούς διαχείρισης συμμαχιών;
Αν ισχύει το δεύτερο, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι λειτουργικό.
Γιατί μια πόλη δεν πάει μπροστά όταν το βλέμμα της διοίκησης είναι στραμμένο συνεχώς προς τα μέσα.
Και όταν οι δημότες αρχίσουν να πιστεύουν ότι το βασικό μέλημα είναι οι ισορροπίες, όχι η πρόοδος, τότε η αμφισβήτηση γίνεται αναπόφευκτη.
