Στην αυτοδιοίκηση, οι πολιτικές δηλώσεις έχουν περιορισμένη αξία αν δεν συνοδεύονται από στοιχεία. Αντίθετα, οι δημόσιες συμβάσεις, οι αποφάσεις ανάληψης υποχρέωσης, οι πληρωμές και οι αναθέσεις αποτελούν αντικειμενικά δεδομένα που μπορούν να ελεγχθούν.

Κάθε σύμβαση που υπογράφεται από έναν Δήμο αφήνει δημόσιο αποτύπωμα.

Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν αναθέσεις.

Το ερώτημα είναι:

πού κατευθύνονται οι πόροι,
με ποια διαδικασία,
για ποιο αντικείμενο,
και με ποια συχνότητα.

Οι πηγές της έρευνας

Για μια ουσιαστική οικονομική ανάλυση, οι βασικές δημόσιες πηγές είναι:

Διαύγεια (αποφάσεις και αναλήψεις υποχρέωσης),
ΚΗΜΔΗΣ (δημόσιες συμβάσεις),
προϋπολογισμοί και απολογισμοί του Δήμου,
αποφάσεις της Δημοτικής Επιτροπής,
στοιχεία εκτέλεσης προϋπολογισμού.

Καθεμία παρέχει διαφορετική πληροφορία και μόνο ο συνδυασμός τους δίνει πλήρη εικόνα.

Πρώτο ερώτημα:

Πού πηγαίνουν τα περισσότερα χρήματα;

Μια δημοσιογραφική ανάλυση δεν ξεκινά από τα πρόσωπα.

Ξεκινά από τις κατηγορίες δαπανών.

Για παράδειγμα:

καθαριότητα,
τεχνικά έργα,
ηλεκτροφωτισμός,
συντηρήσεις,
προμήθειες,
πολιτιστικές δράσεις,
υπηρεσίες συμβούλων,
λογισμικό,
επικοινωνία.

Το πρώτο ζητούμενο είναι να υπολογιστεί το ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού που κατευθύνεται σε κάθε κατηγορία.

Αυτό επιτρέπει στον πολίτη να καταλάβει ποιες είναι οι πραγματικές προτεραιότητες του Δήμου.

Δεύτερο ερώτημα:

Υπάρχουν επαναλαμβανόμενοι ανάδοχοι;

Η ύπαρξη ίδιου αναδόχου σε περισσότερες από μία συμβάσεις δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη προβλήματος.

Μπορεί να οφείλεται:

στην εξειδίκευση,
στην εμπειρία,
στη μοναδικότητα του αντικειμένου,
ή σε νόμιμες διαδικασίες.

Από δημοσιογραφική σκοπιά όμως αξίζει να εξεταστεί:

πόσοι διαφορετικοί ανάδοχοι εμφανίζονται,
πόσες συμβάσεις έχει αναλάβει ο καθένας,
σε ποια χρονική περίοδο,
για ποια αντικείμενα,
και με ποια συνολική αξία.

Αυτό δεν αποδεικνύει εύνοια.

Αποτελεί όμως αντικείμενο θεμιτού δημόσιου ελέγχου.

Τρίτο ερώτημα:

Ποιες συμβάσεις επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο;

Σε πολλούς δήμους υπάρχουν συμβάσεις που επαναλαμβάνονται ετησίως.

Για παράδειγμα:

συντηρήσεις,
προμήθειες,
υπηρεσίες πληροφορικής,
ηλεκτρολογικές εργασίες.

Η έρευνα πρέπει να εξετάζει:

αν οι προϋπολογισμοί παραμένουν σταθεροί,
αν υπάρχουν σημαντικές αυξήσεις,
αν αλλάζει ο ανάδοχος,
αν αλλάζει το αντικείμενο.

Τέταρτο ερώτημα:

Υπάρχει συσσώρευση αναθέσεων στο τέλος του οικονομικού έτους;

Αυτό αποτελεί διαχρονικό αντικείμενο ελέγχου στην αυτοδιοίκηση.

Δεν είναι παράνομο.

Ωστόσο παρουσιάζει ενδιαφέρον να εξεταστεί αν σημαντικός αριθμός αποφάσεων λαμβάνεται μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Μια τέτοια εικόνα μπορεί να εξηγείται από:

ολοκλήρωση έργων,
ανάγκη απορρόφησης πιστώσεων,
εποχικότητα,
ή άλλους διοικητικούς λόγους.

Η δημοσιογραφική έρευνα οφείλει να καταγράψει το φαινόμενο χωρίς να προδικάζει τα αίτιά του.

Πέμπτο ερώτημα:

Απόφαση και υλοποίηση

Ένα έργο δεν ολοκληρώνεται επειδή εγκρίθηκε.

Χρειάζεται να εξεταστεί:

πότε αποφασίστηκε,
πότε υπογράφηκε η σύμβαση,
πότε ολοκληρώθηκε,
αν παρατάθηκε,
αν υπήρξαν συμπληρωματικές συμβάσεις,
αν παραλήφθηκε.

Η σύγκριση αυτή δείχνει την πραγματική διοικητική αποτελεσματικότητα.

Έκτο ερώτημα:

Πόσο εύκολα μπορεί να ελεγχθεί ο Δήμος;

Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η δημοσίευση των αποφάσεων.

Είναι η δυνατότητα του πολίτη να τις συνδέσει μεταξύ τους.

Σήμερα απαιτείται συχνά να αναζητήσει πληροφορίες σε διαφορετικές πλατφόρμες και έγγραφα.

Μια πιο φιλική παρουσίαση δεδομένων θα διευκόλυνε σημαντικά τον δημόσιο έλεγχο.

Τι δεν πρέπει να κάνει μια δημοσιογραφική έρευνα

Η σοβαρή έρευνα δεν πρέπει:

να θεωρεί ύποπτη κάθε απευθείας ανάθεση,
να υπονοεί παρατυπία χωρίς στοιχεία,
να μετατρέπει στατιστικές παρατηρήσεις σε κατηγορίες.

Ο ρόλος της είναι να αναδεικνύει μοτίβα, να θέτει ερωτήματα και να ζητά τεκμηριωμένες απαντήσεις.

Η επόμενη φάση της έρευνας

Το επόμενο βήμα δεν είναι η συγγραφή ακόμη ενός άρθρου γνώμης.

Είναι η εξαγωγή δεδομένων.

Συγκεκριμένα:

όλες οι δημόσιες συμβάσεις της τελευταίας πενταετίας,
ομαδοποίηση ανά ανάδοχο,
ομαδοποίηση ανά υπηρεσία,
ομαδοποίηση ανά είδος σύμβασης,
συνολικά ποσά,
χρονοσειρές,
δείκτες συγκέντρωσης.

Μόνο τότε μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το πώς κατανέμονται οι δημόσιοι πόροι.

Συμπέρασμα

Η ανάλυση των δημόσιων οικονομικών δεδομένων δεν αποσκοπεί στην επιβεβαίωση ή διάψευση πολιτικών ισχυρισμών. Στόχος της είναι να δημιουργήσει μια αντικειμενική βάση πληροφόρησης.

Από αυτή τη βάση μπορούν να προκύψουν ερωτήματα που αξίζει να απαντηθούν δημόσια: